FOB Incoterms 2020: Tìm hiểu trách nhiệm các bên trong FOB

FOB Incoterms 2020 là điều kiện giao hàng phổ biến trong vận tải biển, mang lại quyền kiểm soát cước và hãng tàu cho người mua. Tuy nhiên, việc xác định chính xác điểm chuyển giao rủi ro khi hàng hóa lên tàu là thách thức lớn, đặc biệt với hàng container. Cùng PTN Logistics tìm hiểu sâu về trách nhiệm, chi phí phát sinh và chiến lược thay thế bằng FCA để tối ưu hóa hợp đồng.

FOB Incoterms 2020 là gì?

Điều kiện FOB quy định rõ trách nhiệm giao hàng của người bán chấm dứt khi hàng đã được xếp lên tàu. Dưới đây là các định nghĩa chuyên môn và phạm vi áp dụng chính xác của FOB Incoterms 2020.

Khái niệm FOB theo ICC

Theo quy tắc của Phòng Thương mại Quốc tế (ICC), free on board (Giao hàng lên tàu) quy định người bán hoàn thành nghĩa vụ khi hàng hóa đã thực sự nằm trên con tàu do người mua chỉ định tại cảng xếp hàng.

Nhiều doanh nghiệp vẫn thắc mắc incoterms 2020 là gì và có gì khác biệt so với các bản cũ. Thực tế bản 2020 làm rõ hơn về phân chia chi phí an ninh. Trong FOB Incoterms 2020, người bán buộc phải chịu mọi chi phí để đưa hàng vào vị trí an toàn trên tàu.

Điều này đòi hỏi sự am hiểu để tránh tranh chấp khi hàng hóa bị hư hỏng trong quá trình cẩu hàng từ cầu cảng lên boong tàu. Việc áp dụng đúng FOB Incoterms 2020 giúp minh bạch hóa dòng tiền ngay từ khâu ký kết.

Phạm vi áp dụng

Một sai lầm nghiêm trọng thường gặp là áp dụng FOB cho vận tải đường không hoặc đa phương thức. Theo quy chuẩn quốc tế, FOB Incoterms 2020 chỉ được thiết kế dành riêng cho vận tải biển và thủy nội địa.

Lý do nằm ở điểm chuyển giao rủi ro là “on board” (trên tàu), điều không thể xác định chính xác đối với các phương thức khác.

Nếu hàng hóa được đóng trong container và giao tại bãi (CY) hoặc kho (CFS) trước khi lên tàu, việc sử dụng FOB Incoterms 2020 là không phù hợp về mặt pháp lý. Khi đó, rủi ro mất mát hàng hóa trong bãi cảng sẽ tạo ra vùng tranh chấp giữa người mua và người bán.

Chưa chắc chắn về nghĩa vụ của người mua/người bán? Gửi câu hỏi, PTN Logistics giải đáp ngay về Incoterms.

Ưu điểm và hạn chế của FOB trong logistics

Việc cân nhắc sử dụng FOB Incoterms 2020 đòi hỏi nhà quản lý phải đặt lên bàn cân giữa khả năng kiểm soát chuỗi cung ứng và gánh nặng chi phí vận hành.

Ưu điểm đối với doanh nghiệp nhập khẩu

Lợi thế lớn nhất khi nhập khẩu theo điều kiện FOB Incoterms 2020 là khả năng chủ động trong việc kiểm soát vận tải. Người mua nắm quyền chỉ định hãng tàu (Booking), từ đó có thể đàm phán trực tiếp để lấy mức giá cước tốt hơn (Volume Incentive) thay vì phụ thuộc vào người bán.

Với FOB Incoterms 2020, doanh nghiệp nhập khẩu dễ dàng tối ưu hóa lộ trình, thời gian vận chuyển (Transit time) để khớp với kế hoạch sản xuất. Nghĩa vụ của người mua lúc này bao gồm cả việc thuê tàu và mua bảo hiểm.

Tuy nhiên, quyền lợi nhận được là sự minh bạch về lộ trình hàng hóa. Việc này loại bỏ tình trạng người bán kê khống cước phí vận chuyển thường thấy ở điều kiện CIF/CFR.

Hạn chế đối với doanh nghiệp xuất khẩu

Ngược lại, đối với nhà xuất khẩu, nhược điểm của FOB nằm ở thế bị động. Do người mua giành quyền thuê tàu, người bán phải phụ thuộc hoàn toàn vào lịch tàu do đối tác cung cấp. Nếu tàu đến trễ hoặc bị hủy chuyến (Blank sailing), hàng hóa sẽ bị ùn ứ tại cảng. Khi đó sẽ phát sinh phí lưu kho bãi mà người bán khó kiểm soát.

Trong FOB Incoterms 2020, rủi ro cho người bán kéo dài cho đến khi hàng thực sự nằm trên tàu. Nếu tai nạn xảy ra trong quá trình cẩu hàng (khi hàng chưa chạm sàn tàu), người bán vẫn phải chịu trách nhiệm

Xem ngay: Các tin ngành Logistics giúp doanh nghiệp XNK nâng cao khả năng cạnh tranh

Hạn chế đối với doanh nghiệp xuất nhập khẩu

Trách nhiệm của các bên trong điều kiện giao hàng FOB

Để áp dụng FOB Incoterms 2020 hiệu quả, cần phân định rạch ròi trách nhiệm, chi phí và chuyển giao rủi ro giữa các bên thông qua bảng tổng hợp chi tiết dưới đây.

Hạng mục	Trách nhiệm của Người Bán (Seller)	Trách nhiệm của Người Mua (Buyer)
Thông quan	Chịu trách nhiệm và chi phí thông quan xuất khẩu, xin giấy phép xuất khẩu.	Chịu trách nhiệm và chi phí thông quan nhập khẩu và quá cảnh (nếu có).
Vận tải & Bảo hiểm	Vận chuyển nội địa từ kho đến cảng đi. Không có nghĩa vụ ký hợp đồng vận tải biển chính.	Ký hợp đồng vận tải biển (ocean freight), thuê tàu và mua bảo hiểm cho lô hàng.
Điểm giao hàng	Giao hàng lên con tàu do người mua chỉ định tại cảng bốc hàng quy định theo FOB Incoterms 2020.	Nhận hàng khi hàng đã được đặt an toàn trên tàu tại cảng bốc hàng.
Chuyển giao rủi ro	Rủi ro mất mát/hư hỏng thuộc về người bán cho đến khi hàng ở trên tàu.	Rủi ro chuyển sang người mua ngay thời điểm hàng được xếp lên tàu.
Chứng từ	Cung cấp hóa đơn thương mại, chứng từ vận tải (B/L) chứng minh hàng đã lên tàu.	Chấp nhận chứng từ giao hàng hợp lệ và thanh toán tiền hàng.
Chi phí	Chi phí cho người bán gồm: đóng gói, vận chuyển nội địa, phí THC đầu xuất, thuế xuất khẩu.	Chịu cước biển, phí bảo hiểm, và các chi phí phát sinh từ khi hàng lên tàu.

Các chi phí người mua cần lưu ý trong FOB

Ngoài giá trị hàng hóa ghi trên Invoice, người mua cần hoạch định kỹ lưỡng các khoản phí logistics đi kèm khi ký hợp đồng FOB Incoterms 2020 để tránh thâm hụt ngân sách.

Cước biển (Ocean freight)

Ocean freight (Cước vận tải biển) là cấu phần chi phí lớn nhất mà người mua phải thanh toán trực tiếp cho hãng tàu trong FOB Incoterms 2020. Mức cước này biến động rất mạnh theo mùa vụ (Peak Season) và tình hình địa chính trị.

Người mua đàm phán cước, nhưng nếu không có sản lượng cam kết lớn, mức giá nhận được (Spot rate) có thể cao hơn so với việc để người bán lo liệu (thường có Service Contract).

Chiến lược tối ưu khi dùng FOB Incoterms 2020 là ký hợp đồng nguyên tắc với các Forwarder uy tín như PTN Logistics. Việc này sẽ giúp ổn định giá cước này trong dài hạn. Đồng thời tránh rủi ro tăng giá đột ngột.

Sẵn sàng đàm phán hợp đồng? Điền thông tin lô hàng của bạn để nhận báo giá chi tiết trong 5 phút.

Surcharge của hãng tàu

Bên cạnh cước chính, các khoản surcharge (phụ phí) là “chi phí ẩn” nguy hiểm nếu không được kiểm soát kỹ trong hợp đồng FOB Incoterms 2020. Các phụ phí phổ biến bao gồm:

LSS (Phụ phí giảm thải lưu huỳnh)
BAF (Phụ phí xăng dầu)
PSS (Phụ phí mùa cao điểm)
CIC (Phụ phí mất cân bằng vỏ container)

Trong FOB Incoterms 2020, đa phần các phụ phí hãng tàu phát sinh liên quan đến tuyến vận tải biển sẽ do người mua chi trả. Tuy nhiên, một số phụ phí mang tính chất địa phương tại cảng đi đôi khi bị hãng tàu tính gộp vào Freight Invoice gửi người mua.

Doanh nghiệp cần bóc tách rõ ràng các khoản này để tránh thanh toán nhầm phần trách nhiệm của người bán.

Local charges tại cảng đến

Khi hàng cập cảng đích, người mua theo điều kiện FOB Incoterms 2020 phải thanh toán toàn bộ local charges tại đầu nhập. Các đầu mục quan trọng bao gồm:

Phí THC (Terminal Handling Charge) tại cảng đến
Phí lệnh giao hàng (D/O fee)
Phí vệ sinh container
Phí cơ sở hạ tầng

Cần lưu ý, một số hãng tàu áp dụng mức thu local charges rất cao để bù đắp cho giá cước biển thấp. Việc này gây ra rủi ro cho người mua.

Trước khi chỉ định hãng tàu trong hợp đồng FOB Incoterms 2020, bộ phận thu mua buộc phải yêu cầu báo giá chi tiết cả cước biển (Ocean freight) và Local charges tại đầu nhập để so sánh tổng chi phí thực tế.

Tìm hiểu thêm: Trách nhiệm của các bên theo CIF Incoterm 2020

Khi nào doanh nghiệp nên chọn FOB?

Quyết định sử dụng FOB Incoterms 2020 cần dựa trên năng lực logistics nội bộ và đặc thù của lô hàng để đảm bảo lợi thế trong đàm phán hợp đồng.

Trường hợp phù hợp

Doanh nghiệp nên kiên quyết chọn FOB Incoterms 2020 khi có đội ngũ logistics am hiểu thị trường vận tải hoặc có đối tác Forwarder tin cậy tại nước xuất khẩu. Điều kiện này đặc biệt phù hợp cho các lô hàng rời, hàng xá (Bulk cargo) hoặc hàng thiết bị siêu trường siêu trọng.

Khi áp dụng FOB Incoterms 2020, doanh nghiệp chủ động được dòng tiền thanh toán cước phí và không bị người bán tính thêm biên lợi nhuận vào chi phí vận chuyển. Đây là chiến lược tối ưu để giảm giá thành sản phẩm đầu vào thông qua việc cắt giảm trung gian vận tải không cần thiết.

Khi nào nên thay thế bằng FCA?

Khi hàng được giao tại bãi container (CY) hoặc kho CFS, hãng tàu đã tiếp nhận hàng nhưng rủi ro chưa chuyển giao (vì chưa lên tàu). ICC khuyến nghị việc sử dụng FCA incoterms 2020 thay thế cho FOB trong trường hợp này.

FCA phù hợp mọi phương thức vận tải và chuyển giao rủi ro ngay khi hàng được giao cho người chuyên chở đầu tiên. Việc thay thế FOB Incoterms 2020 bằng FCA giúp doanh nghiệp loại bỏ hoàn toàn khoảng trống rủi ro khi hàng nằm chờ tại bãi cảng. Đồng thời bảo vệ quyền lợi bảo hiểm tối đa nếu có sự cố xảy ra trước khi xếp hàng.

Khám phá chi tiết: Các điều kiện Incoterms 2020

Tóm lại FOB Incoterms 2020 là một công cụ mạnh mẽ, giúp nhà nhập khẩu kiểm soát chuỗi cung ứng nhưng đòi hỏi sự am hiểu sâu sắc về phân bổ rủi ro và chi phí Local Charges. Đối với hàng container, việc cân nhắc thay thế bằng FCA Incoterms 2020 là chiến lược thông minh để loại bỏ khoảng trống rủi ro tại bãi cảng. Liên hệ PTN Logistics để được các chuyên gia tư vấn chiến lược đàm phán hợp đồng, đảm bảo lô hàng vận chuyển an toàn và tối ưu chi phí hiệu quả nhất.

Thông tin liên hệ

Hotline: 1900 2197 – 0935 333 999
Email: nam.nguyen@ptnlogistics.com

Các câu hỏi thường gặp liên quan đến FOB incoterms 2020

FOB có bắt buộc mua bảo hiểm hàng hóa không? Ai mua?

FOB không bắt buộc bên nào mua bảo hiểm. Tuy nhiên, người mua nên mua bảo hiểm (ít nhất là từ điểm chuyển giao rủi ro) để bảo vệ hàng hóa trên tàu.

Phân biệt Vận đơn chủ (Master B/L) và Vận đơn nhà (House B/L)?

Bằng Vận đơn đường biển (Bill of Lading – B/L) có ghi chú “On Board” (Đã xếp hàng lên tàu). Đây là bằng chứng pháp lý xác nhận người bán đã hoàn thành nghĩa vụ của người bán.

FOB có áp dụng cho hàng lẻ (LCL) không?

Theo Incoterms 2020, FOB chỉ áp dụng khi hàng được giao lên tàu. Đối với LCL (hàng giao tại kho CFS), ICC khuyến nghị sử dụng FCA vì hàng không được giao trực tiếp qua lan can tàu.

Người bán có phải chịu phí THC (Terminal Handling Charge) tại cảng đi không?

Đúng. Theo FOB Incoterms 2020, người bán chịu mọi chi phí, bao gồm cả THC và các local charges khác tại cảng xuất, cho đến khi hoàn tất việc xếp hàng lên tàu.

Chi phí DEM/DET (Lưu container/lưu bãi) tại cảng đi do ai chịu?

Chi phí phát sinh trước khi hàng được xếp lên tàu (do người bán chậm trễ) thì do người bán chịu. Rủi ro và chi phí sau khi hàng đã lên tàu chuyển sang người mua.